Μια πίστωση που είναι χρέωση
Η Βασιλική Ιωάννου μόλις άνοιξε ένα κατάστημα ποδηλάτων. Ο πρώτος μήνας λογιστικής πάει καλά μέχρι να συγκρίνει δύο χαρτιά. Στο αντίγραφο κίνησης η τράπεζα γράφει ότι «πίστωσε» 500 όταν εκείνη κατέθεσε την είσπραξη της ημέρας. Στα βιβλία της, ο λογιστής της κατέγραψε την ίδια κατάθεση στη χρέωση του λογαριασμού Τράπεζα. Πίστωση ή χρέωση; Ποιος κάνει λάθος;
Κανείς. Η Βασιλική σκόνταψε σε μια σύγχυση άνω των πεντακοσίων ετών, που λύνεται μόλις μάθει κανείς από πού προέρχονται οι λέξεις.
Ο λογαριασμός ως πρόσωπο
Οι Ιταλοί έμποροι του Μεσαίωνα τηρούσαν κυρίως λογαριασμούς προσώπων: πελατών που τους χρωστούσαν και προμηθευτών στους οποίους χρωστούσαν. Έγραφαν ότι ο πελάτης deve dare, οφείλει να δώσει, ή deve avere, οφείλει να λάβει. Από εκεί προέρχονται τα ιταλικά dare και avere και τα λατινικά debitum, το οφειλόμενο, και creditum, το εμπιστευμένο, από τα οποία βγήκαν τα debit και credit.
Με τον καιρό οι ίδιες λέξεις εφαρμόστηκαν σε όλους τους λογαριασμούς, ακόμη και στο ταμείο ή στα έξοδα, που δεν είναι πρόσωπα. Γι' αυτό η χρέωση δεν σημαίνει «αυτό που χρωστάω». Είναι απλώς το όνομα της αριστερής στήλης ενός λογαριασμού, και η πίστωση της δεξιάς.
Γιατί η χρέωση είναι αριστερά
Δεν υπάρχει βαθύτερος λόγος: είναι συνήθεια. Τα βενετικά καθολικά έβαζαν τη χρέωση κάθε λογαριασμού στην αριστερή σελίδα και την πίστωση στη δεξιά, τη μία απέναντι στην άλλη. Ο Λούκα Πατσόλι περιέγραψε αυτή τη διάταξη το 1494, η τυπογραφία τη διέδωσε σε όλη την Ευρώπη, και έτσι έμεινε. Σήμερα, σε κάθε γλώσσα, η χρέωση είναι αριστερά.
Κάθε γλώσσα το λέει με τον τρόπο της
| Γλώσσα | Αριστερή πλευρά | Δεξιά πλευρά | Τι λένε οι λέξεις |
|---|---|---|---|
| Ιταλικά | dare | avere | δίνω και έχω |
| Ισπανικά | debe | haber | οφείλω και έχω |
| Αγγλικά | debit | credit | από τα λατινικά debitum, το οφειλόμενο, και creditum, το εμπιστευμένο |
| Γερμανικά | Soll | Haben | ό,τι πρέπει να είναι και ό,τι υπάρχει |
| Ελληνικά | χρέωση | πίστωση | το χρέος και η εμπιστοσύνη |
| Ιαπωνικά και κινεζικά | 借方 | 貸方 | η πλευρά που δανείζεται και η πλευρά που δανείζει |
| Χίντι | नामे | जमा | το όνομα του οφειλέτη και το κατατεθειμένο |
Πίσω από το λατινικό credit βρίσκεται το ρήμα credere, πιστεύω. Το να δίνει κανείς πίστωση σήμαινε, και σημαίνει, να πιστεύει ότι κάποιος θα πληρώσει. Τα ελληνικά έφτασαν μόνα τους στην ίδια ιδέα: η πίστωση έρχεται από την πίστη.
Γιατί η τράπεζα πιστώνει ό,τι χρεώνετε εσείς
Πίσω στη Βασιλική. Όταν καταθέτει 500, τα χρήματά της στην τράπεζα αυξάνονται: στα βιβλία της ο λογαριασμός Τράπεζα είναι στοιχείο ενεργητικού, και το ενεργητικό αυξάνεται με χρέωση. Για την τράπεζα όμως αυτή η κατάθεση είναι χρέος: οφείλει 500 στη Βασιλική. Στα βιβλία της τράπεζας ο λογαριασμός της Βασιλικής είναι υποχρέωση, και η υποχρέωση αυξάνεται με πίστωση. Το αντίγραφο κίνησης γράφεται από τα βιβλία της τράπεζας, όχι από τα δικά της.
Και οι δύο έχουν δίκιο, ο καθένας στα βιβλία του. Όποιος το καταλάβει γλιτώνει τη μισή σύγχυση του αρχάριου.
Ισολογισμός, «κόκκινα» και «μαύρα»
Η αγγλική λέξη balance, που σημαίνει τόσο ισολογισμό όσο και ισορροπία, προέρχεται από το λατινικό bilanx, τη ζυγαριά με τα δύο τάσια. Αυτό ακριβώς είναι ένας ισολογισμός: δύο πλευρές που πρέπει να ζυγίζουν το ίδιο, όπως λέει και η ελληνική λέξη.
Οι λογιστές έγραφαν με κόκκινο μελάνι τα αρνητικά ποσά και τις ζημίες. Από εκεί το «μπαίνω στα κόκκινα» και το αγγλικό in the red, και αντίστροφα in the black. Μια δημοφιλής ιστορία λέει ότι η Black Friday ονομάστηκε έτσι επειδή είναι η μέρα που τα καταστήματα περνούν στα «μαύρα». Είναι μεταγενέστερη εξήγηση: την έκφραση τη χρησιμοποιούσε η αστυνομία της Φιλαδέλφειας τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 για το κυκλοφοριακό χάος της επομένης της Ημέρας των Ευχαριστιών.
Επιταγή και ελεγκτής
Το αγγλικό Θησαυροφυλάκιο λεγόταν Exchequer από το καρό ύφασμα, σαν σκακιέρα, πάνω στο οποίο οι υπάλληλοί του μετρούσαν τα ποσά με μάρκες. Από την ίδια ρίζα, το σκάκι, προέρχεται η αγγλική λέξη check, έλεγχος, από την οποία βγήκε το cheque, η επιταγή.
Ο auditor, ο ελεγκτής στα αγγλικά, προέρχεται από το λατινικό audire, ακούω. Επί αιώνες οι λογαριασμοί αποδίδονταν φωναχτά, και όποιος τους έλεγχε ήταν, κυριολεκτικά, αυτός που άκουγε.
Τι έμαθε η Βασιλική
Η Βασιλική δεν μαλώνει πια με το αντίγραφο κίνησης. Διαβάζει τη χρέωση και την πίστωση ως αυτό που είναι, δύο στήλες, και πριν ρωτήσει αν κάτι είναι χρέωση ή πίστωση ρωτά από ποιανού τα βιβλία γράφτηκε. Ο λογιστής της λέει ότι είναι η πιο χρήσιμη ερώτηση που του έχει κάνει ποτέ πελάτης.
Πού μπαίνει το Aconta Online
Το Aconta Online χρησιμοποιεί τις λέξεις που χρησιμοποιούσαν πάντα οι λογιστές, σε δεκατέσσερις γλώσσες, και καθεμία απέχει ένα κλικ από την εξήγησή της στο γλωσσάριο: χρέωση, πίστωση, κανονικό υπόλοιπο, αντιλογισμός και όλες οι υπόλοιπες. Κάθε εγγραφή δείχνει τις δύο στήλες της και καταχωρίζεται μόνο αν ισοσκελίζονται. Η πρώτη εταιρεία είναι δωρεάν, χωρίς κάρτα.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί λέγονται χρέωση και πίστωση;
Η χρέωση έρχεται από το χρέος και η πίστωση από την πίστη, την εμπιστοσύνη, όπως στα λατινικά debitum και creditum. Οι μεσαιωνικοί έμποροι κατέγραφαν τι όφειλε κάθε πρόσωπο να δώσει ή να λάβει, και οι ονομασίες έμειναν για όλους τους λογαριασμούς.
Γιατί η τράπεζα πιστώνει όταν καταθέτω;
Γιατί το αντίγραφο κίνησης γράφεται από τα βιβλία της τράπεζας. Για την τράπεζα, η κατάθεσή σας είναι χρέος προς εσάς, μια υποχρέωση που αυξάνεται με πίστωση. Στα δικά σας βιβλία, η ίδια κατάθεση αυξάνει ένα στοιχείο ενεργητικού, με χρέωση.
Από πού προέρχεται η έκφραση «μπαίνω στα κόκκινα»;
Από τη συνήθεια των λογιστών να γράφουν με κόκκινο μελάνι τα αρνητικά ποσά και τις ζημίες.