Debet en credit: waar de woorden van de boekhouding vandaan komen

Een creditering die een debetboeking is

Fleur van Dijk heeft net een fietsenwinkel geopend. Haar eerste maand boekhouden gaat goed, tot ze twee papieren vergelijkt. Op het afschrift staat dat de bank haar 500 heeft „gecrediteerd” toen ze de dagomzet stortte. In haar boeken heeft haar boekhouder diezelfde storting in debet op de rekening Bank geboekt. Credit of debet? Wie vergist zich?

Niemand. Fleur is gestruikeld over een verwarring van meer dan vijfhonderd jaar oud, die verdwijnt zodra u weet waar de woorden vandaan komen.

De rekening als een persoon

De Italiaanse kooplieden van de middeleeuwen hielden vooral rekeningen van personen bij: van klanten die hun iets schuldig waren en van leveranciers aan wie zij iets schuldig waren. Ze schreven dat de klant deve dare, moet geven, of deve avere, moet ontvangen. Vandaar het Italiaanse dare en avere, en het Spaanse debe en haber, van het Latijnse debere, schuldig zijn, en habere, hebben.

Na verloop van tijd gingen dezelfde woorden gelden voor alle rekeningen, ook de kas of de kosten, die geen personen zijn. Daarom betekent debet niet „wat ik schuldig ben”. Het is gewoon de naam van de linkerkolom van een rekening, en credit die van de rechterkolom.

Waarom debet links staat

Er is geen diepere reden: het is gewoonte. De Venetiaanse grootboeken zetten het debet van elke rekening op de linkerpagina en het credit op de rechterpagina, tegenover elkaar. Luca Pacioli beschreef die indeling in 1494, de boekdrukkunst bracht haar door heel Europa, en zo bleef het. Vandaag staat debet in elke taal links.

Elke taal zegt het op haar eigen manier

Achter het woord credit zit het Latijnse werkwoord credere, geloven. Krediet geven was, en is nog steeds, erop vertrouwen dat iemand zal betalen. Het Grieks kwam uit zichzelf op hetzelfde idee: πίστωση komt van πίστη, het geloof.

Waarom de bank crediteert wat u debiteert

Terug naar Fleur. Als zij 500 stort, groeit haar tegoed bij de bank: in haar boeken is de rekening Bank een bezitting, en bezittingen nemen toe in debet. Maar voor de bank is die storting een schuld: de bank is Fleur 500 verschuldigd. In de boeken van de bank is de rekening van Fleur een schuld, en schulden nemen toe in credit. Het afschrift is geschreven vanuit de boeken van de bank, niet vanuit de hare.

Beide hebben gelijk, elk in de eigen boeken. Wie dit begrijpt, voorkomt de helft van de verwarring van beginners.

Balans, rode en zwarte cijfers

Balans komt van het Latijnse bilanx, de weegschaal met twee schalen. Dat is een balans precies: twee kanten die even zwaar moeten wegen.

Boekhouders schreven negatieve bedragen en verliezen in rode inkt. Vandaar de rode cijfers, en in het Engels in the red en, omgekeerd, in the black. Een populair verhaal zegt dat Black Friday zo heet omdat winkels die dag in de zwarte cijfers komen. Dat is een latere uitleg: de politie van Philadelphia gebruikte de uitdrukking in de jaren vijftig en zestig voor de verkeerschaos op de dag na Thanksgiving.

Cheque en accountant

De Engelse schatkist heette Exchequer naar het geruite kleed, als een schaakbord, waarop de ambtenaren de bedragen met fiches telden. Uit dezelfde wortel, het schaakspel, komt het Engelse check, controle, waarvan cheque is afgeleid.

Het Engelse auditor, de controlerend accountant, komt van het Latijnse audire, horen. Eeuwenlang werden rekeningen hardop afgelegd, en wie ze controleerde, was letterlijk degene die luisterde.

Wat Fleur leerde

Fleur maakt geen ruzie meer met haar bankafschrift. Ze leest debet en credit nu als wat ze zijn, twee kolommen, en voordat ze vraagt of iets een debet- of creditboeking is, vraagt ze uit wiens boeken het geschreven is. Haar boekhouder zegt dat het de nuttigste vraag is die een klant hem ooit stelde.

Waar Aconta Online in beeld komt

Aconta Online gebruikt de woorden die boekhouders altijd hebben gebruikt, in veertien talen, en elk ervan staat op één klik van de uitleg in de woordenlijst: debet, credit, normaal saldo, tegenboeking en alle andere. Elke boeking toont haar twee kolommen en wordt alleen vastgelegd als die sluiten. Het eerste bedrijf is gratis, zonder creditcard.